Đhị tỉnh Quảng Ngãi, bấc vel đong t’bhlâng bhrợ têng pr’đươi du lịch cruung đác, crâng k’coong bhrợ t’vaih bhươl cr’noon du lịch ghít rau chr’năp pr’hay văn hoá, ting t’ngay xay moon ghít văn hoá năc c’rơ chr’năp đoọng ha rau dưr vaih

Cr’chăl lễ t’ngay 30/4 -1/5 bêl đêêc ahay, bấc pa bhlâng đhanuôr lâng ta mooi tươc ooy Zr’lụ văn hoá - chr’na đha năh Đông Trường Sơn, ăt đăn c’lâng bhlâng 24, z’lâh chr’val Kon Plông, tỉnh Quảng Ngãi. Tươc ooy zr’lụ n’nâu, ta mooi năc ngoọ cơnh bơơn tước ooy bhươl cr’noon coh zr’lụ n’nâu vêy ta bhrợ pa tứi, lâng đợ tr’ngâl n’loong cơnh ty đanh, x’nuur, đong oih, zơng ha roo đh’rưah lâng bấc rau pô la liêm. Pazêng cơnh pr’ăt bh’rợ la lay âng đhanuôr H’Re, Xê Đăng, Mơ Nông năc vêy ta bhrợ p’căh ghít bhlâng, liêm pr’hay pa bhlâng.

T’cooh Đặng Đình Toán, Phó Chủ tịch UBND chr’val Kon Plông prá xay, đh’rưah lâng zr’lụ văn hoá - chr’na đha năh n’nâu, vel đong dzợ pa dưr Bhươl cr’noon du lịch lâng Zr’lụ du lịch bhươn chè ch’ngaách liêm.

“Lâng bhươl cr’noon du lịch âng cr’noon Kon Plông, azi ta đang moon đhanuôr bhrợ pa liêm đhr’nong đong, bhươn chr’noh, pa chăm pazêng rau pr’đươi cơnh ty đanh ahay đoọng ta mooi tươc lêy. Azi công đoọng cán bộ xiêr pa choom, đh’rưah ting bhrợ têng lâng đhanuôr. Ha dợ đhị Zr’lụ văn hoá - chr’na đha năh Đông Trường Sơn bhưah 3 héc ta n’nâu năc azi bhrợ zr’lụ đương hơnh deh ta mooi tơợ n’dup Đông Quảng Ngãi tươc n’đăh Tây đh’rưah lâng ta mooi bấc pa bhlâng bêl apêê đoo tươc ooy Măng Đen lâng mót ăt coh Kon Plông. Zr’lụ du lịch cruung đác chè ch’ngaách liêm Đông Trường Sơn năc coh xoọc đâu vêy đhăm chè vêy ta pay đươi bấc pa bhlâng. Tơợ đêêc pr’họm t’viêng la liêm âng bôl chè đh’rưah lâng ruộng tông âng đhanuôr xoọc bhrợ têng, năc HTX bhrợ p’xoọng muy bơr rau pr’đươi n’lơơng đoọng đương hơnh deh ta mooi du lịch tước la lêy lâng ộm trà a yêm”.

Đhị chr’val Măng Đen, zr’lụ vêy ta bi cơnh zr’lụ t’viêng pa bhlâng coh da ding k’coong, vel đong xoọc pa dưr du lịch cruung đác bhươl cr’noon, đươi crâng lâng văn hoá âng vel đong năc bha lâng. Lâh 2 cr’noon du lịch bhươl cr’noon ơy vêy ta haanh deh năc Vi Rơ Ngheo lâng Kon Pring, chr’val t’bhlâng bhrợ p’xoọng 3 cr’noon du lịch bhươl cr’noon n’lơơng, đh’rưah lâng rau chr’năp pr’hay văn hoá âng đhanuôr acoon coh đhị đêêc.

Anoo A Hùng, Trưởng cr’noon Kon Vơng Kia prá xay, xay bhrợ cơnh c’lâng xa nay bhrợ pa dưr cr’noon Kon Vơng Kia dưr vaih bhươl cr’noon du lịch bhươl cr’noon, cr’noon ơy ta đang moon đhanuôr bhrợ Homestay, pa dưr bh’rợ đhêy ăt coh đong, bhrợ bh’rợ đhưưng n’toong, zêệ bhrợ chr’na đha năh cơnh ty đanh ahay lâng pazêng bh’rợ chêêc n’năl văn hoá. Tước nâu cơy, prang cr’noon vêy 10 pr’loọng đong bhrợ Homestay, ra văng pazêng rau pr’đươi đoọng ta mooi tước ăt.

“Bhrợ têng bh’rợ du lịch bhươl cr’noon, bhrợ Homestay năc dzợ rau t’mêê lâng đhanuôr coh đâu. Pr’loọng đong zi công ơy bhrợ 2 Homestay, k’rong bhrợ lâh 270 ức đồng, xang n’năc bấc pr’loọng đong n’lơơng coh cr’noon công ting vặ zên bhrợ Hmestay. Coh tr’nơơp công ơy vêy ta mooi du lịch coh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng tước đhêy ăt, lướt la lêy, chêêc n’băl văn hoá âng vel đong”.

Bơr c’moo chô ooy đâu, ting t’ngay vêy bấc ta mooi coh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng tươc ooy Măng Đen, ăt đhêy coh pazêng Homestay, chêêc n’năl văn hoá, cha đăh đợ chr’na đha năh cơnh ty đanh. Bh’rợ n’nâu năc căh muy bhrợ bấc cơnh pr’đươi du lịch ting n’năc năc dzợ t’vaih rau bơơn pay pa chô đoọng ha đhanuôr vel đong.

Đh’rưah lâng pr’loọng đong tước đhêy ăt coh muy Homestay đhị cr’noon Kon Vơng Kia, anoo Đặng Đình Hoan, ta mooi blo tơợ Thành phố Hồ Chí Minh, bhui har bêl bơơn tươc lêy cruung đác, crâng k’coong lâng văn hoá âng đhanuôr Xê Đăng.

“Acu tươc ooy Măng Đen g’luh 2 năc tươc ooy cr’noon n’nâu năc g’luh tr’nơơp. Tươc ooy đâu năc ăt coh Homestay xang n’năc năc lươt la lêy. Plêệng k’tiếc coh đâu năc liêm pr’hay pa bhlâng, ch’ngaach bhlâng, cruung đác liêm pr’hay. Đhanuôr acoon coh liêm crêê. Ting n’năc văn hoá âng đhanuôr vêy đợ rau chr’năp pr’hay la lay. Coh g’luh n’nâu, pr’loọng đong zi ăt coh đâu đanh mơ bơr pêê t’ngay đoọng bơơn chêêc n’năl văn hoá, xang n’năc lêy đợ pr’đươi chr’năp liêm coh đâu năc pazêng n’hau vêy”.

Tơợ muy zr’lụ tươc la lêy dzợ cơnh ty đanh, căh lâh ngai n’năl, năc coh pazêng c’moo đăn đâu Măng Đen dưr tr’xăl k’rơ pa bhlâng, dưr vaih zr’lụ du lịch cruung đác, đhêy ăt lâng văn hoá liêm pr’hay coh zr’lụ. Coh c’moo 2025, đợ ta mooi tươc ooy Măng Đen bơơn lâh 1,5 ức chu; đợ zên bơơn pay pa chô tơợ du lịch k’dâng 1.345 tỷ đồng.

T’cooh Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ chr’val Măng Đen prá xay lâng đợ ga măc âng crâng k’nặ 80%, vel đong đươi dua rau liêm choom âng k’tiếc k’buunh, rau liêm ch’ngaách âng plêệng, tọm đác, tran chăng lâng rau liêm pr’hay âng văn hoá đhanuôr acoon coh đoọng pa dưr du lịch. Bh’rợ tỉnh Quảng Ngãi vêy xa nay pa liêm c’lâng bhlâng 24 lâng đợ zên k’rong bhrợ tước 2.530 tỷ đồng công năc pr’đơợ liêm buôn đoọng du lịch Măng Đen dưr vaih k’rơ lâh mơ.

“Lâh đợ bhrợ têng pazêng pr’đươi du lịch năc c’lâng bh’rợ âng vel đong năc đươi dua rau chr’năp pr’hay âng văn hoá đoọng pa dưr du lịch bhươl cr’noon. Xoọc đâu chr’val t’bhlâng xay bhrợ liêm xang 2 cr’noon du lịch ơy vêy ta công nhận, bhrợ pazêng cr’noọ bh’rợ, t’hước ooy bh’rợ bhrợ pa dưr pazêng rau chr’năp pr’hay âng văn hoá, pa dưr cớ muy bơr rau bhiệc bhan văn hoá ty danh, xang n’năc bhrợ c’lâng p’rang đoọng pa dưr du lịch. Ha dợ lâng apêê đhanuôr năc xoọc đâu xoọc bhrợ pa dưr bhươl cr’noon du lịch đh’rưah lâng đợ pr’đươi ghít liêm. Ba bi cơnh cr’noon Vi Rơ Ngheo năc t’hước ooy bh’rợ pa dưr bhươl cr’noon du lịch đh’rưah lâng choh pô địa lan; cr’noon Kon Chênh năc pa têệt đh’rưah lâng pr’đươi cà phê k’tiếc chrộ lâng cr’noon Kon Vơng Kia năc choh r’veh r’đoong k’tiếc chrộ. Cr’noọ năc n’jưah pa dưr du lịch năc công pa dưr bh’rợ ch’choh b’băn đoọng bhrợ t’vaih rau bơơn pay pa chô đoọng ha đhanuôr”.

Xang bêl pazum, tỉnh Quảng Nam vêy cruung k’tiếc bhưah lâh 14.800km2, đhanuôr năc lâh 2,16 ức cha năc, lâng 43 acoon coh đhi noo ăt mamông. Nâu đoo năc zr’lụ cruung k’tiếc vêy bấc pa bhlâng văn hoá chr’năp pr’hay, đh’rưah lâng crâng, tọm đác, tran chăng, a bọc đác, năc đợ pr’đươi chr’năp đoọng pa dưr du lịch.

Coh cr’chăl ahay, tỉnh Quảng Ngãi ơy xay bhrợ bấc chính sách pa dưr du lịch, t’bhlâng zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp văn hoá ty đanh âng đhanuôr acoon coh. Bấc bh’rợ du lịch bhươl cr’noon ơy vêy ta bhrợ cơnh: Kon K’Tu, Vi Rơ Ngheo, Đăk Răng, Kon Trang Long Loi, Tu Thó, Zr’lụ du lịch A Biu, Cr’noon Teng…

P’căn Y Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ngãi prá xay, tỉnh t’bhlâng t’đui đoọng pa dưr du lịch bhươl cr’noon nhâm mâng, pa têệt lâng zư lêy zr’lụ văn hoá; bhrợ pa dưr cớ bhiệc bhan, pa dưr rau chr’năp âng đong đh’rơơng, chiing goong, taanh n’đooh a’dooh, chr’na đha năh cơnh ty đanh ahay; ting n’năc t’bhlâng xay p’căh pr’ăt bh’rợ zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong Quảng Ngãi tươc ooy ta mooi:

“Quảng Ngãi xay moon c’lâng bh’rợ pa dưr du lịch, đươi dua liêm choom k’rơ lâh mơ âng biển, crâng k’coong Tây Nguyên lâng chr’băl văn hoá vel đong. Bh’rợ pa têệt ooy pazêng zr’lụ tươc la lêy lâng c’lâng p’rang liêm buôn năc zooi du lịch Quảng Ngãi dưr bấc ooy ta mooi, cr’chăl đhêy ăt lâng c’câl p’bhlêy. Pazêng pr’đươi tơợ crâng, biển đảo năc choom bhrợ t’vaih tour tuyển chr’năp tơợ Măng Đèn tươc ooy Mỹ Khê lâng Lý Sơn mr’đoo c’lâng lươt la lêy”./.

QUẢNG NGÃI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG GẮN VỚI BẢO TỒN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống đang trở thành hướng đi bền vững, góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tại tỉnh Quảng Ngãi, nhiều địa phương chú trọng xây dựng sản phẩm du lịch sinh thái, hình thành các làng du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa, từng bước khẳng định văn hóa là nguồn lực quan trọng cho phát triển

Dịp lễ 30/4 - 1/5 vừa qua, đông đảo người dân và du khách đến với Không gian văn hóa - ẩm thực Đông Trường Sơn, nằm sát Quốc lộ 24, qua xã Kon Plông, tỉnh Quảng Ngãi. Bước vào không gian này, du khách như lạc vào một ngôi làng bản địa thu nhỏ, với tượng gỗ dân gian, cây nêu, kho củi, kho lúa vách nứa cùng nhiều loài hoa rực rỡ. Những nét sinh hoạt đặc trưng của đồng bào H’Re, Xê Đăng, Mơ Nông được tái hiện sinh động, gần gũi.

Ông Đặng Đình Toán, Phó Chủ tịch UBND xã Kon Plông cho biết, cùng với không gian văn hóa - ẩm thực này, địa phương còn phát triển Làng du lịch cộng đồng và Điểm du lịch sinh thái chè sạch.

“Đối với Làng du lịch cộng đồng của thôn Kon Plông, chúng tôi vận động bà con chỉnh trang, làm đẹp lại ngôi nhà, khu vườn, trang trí vật dụng mang tính truyền thống để đón khách tham quan. Chúng tôi cũng cử cán bộ xuống hướng dẫn, cùng làm với bà con. Còn tại Không gian văn hóa - ẩm thực Đông Trường Sơn rộng 3 héc ta này thì chúng tôi sẽ làm điểm đón lượng khách từ dưới Đông Quảng Ngãi lên phía Tây cùng lượng khách rất lớn khi họ đến Măng Đen sẽ ghé lại Kon Plông. Điểm du lịch sinh thái chè sạch Đông Trường Sơn thì hiện có diện tích chè được khai thác rất lớn. Trên cơ sở màu xanh rất đẹp của đồi chè gắn liền với phong cảnh đồng ruộng của bà con đang canh tác như vậy thì HTX sẽ làm thêm một số hạng mục khác để đón khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm và thưởng thức trà”.

Tại xã Măng Đen, nơi được ví như thiên đường xanh trên cao nguyên, địa phương đang phát triển du lịch sinh thái cộng đồng, lấy rừng và văn hóa bản địa làm nền tảng. Ngoài 2 làng du lịch cộng đồng đã được công nhận là Vi Rơ Ngheo và Kon Pring, xã tiếp tục xây dựng thêm 3 làng du lịch cộng đồng, gắn với bản sắc văn hóa của đồng bào tại chỗ.

Anh A Hùng, Trưởng thôn Kon Vơng Kia cho biết, thực hiện chủ trương xây dựng làng Kon Vơng Kia thành làng du lịch cộng đồng, thôn đã vận động bà con làm Homestay, phát triển dịch vụ lưu trú tại nhà, tổ chức trình diễn cồng chiêng, giới thiệu ẩm thực truyền thống và các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Đến nay, toàn thôn có 10 hộ đầu tư xây dựng Homestay, chuẩn bị điều kiện đón khách.

“Phát triển du lịch cộng đồng, làm Homestay cũng còn là điều mới mẻ với bà con nơi đây. Bản thân gia đình tôi cũng đã làm 2 Homestay, đầu tư mỗi cái hơn 270 triệu, rồi nhiều hộ khác trong thôn cũng vay vốn đầu tư làm Homestay. Bước đầu cũng đã có khách du lịch trong và ngoài nước đến lưu trú, tham quan, tìm hiểu văn hóa bản địa”.

Hai năm gần đây, ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước đến Măng Đen, lưu trú tại các Homestay, tìm hiểu văn hóa, thưởng thức ẩm thực truyền thống. Hoạt động này không chỉ làm phong phú sản phẩm du lịch mà còn tạo thêm nguồn thu cho người dân địa phương.

Cùng gia đình nghỉ tại một Homestay ở thôn Kon Vơng Kia, anh Đặng Đình Hoan, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, rất thích thú khi được trải nghiệm cảnh quan thiên nhiên và văn hóa của đồng bào Xê Đăng.

“Mình đến Măng Đen lần thứ 2 nhưng đến làng này là lần đầu tiên. Vào đây thì ở trong Homestay rồi đi tham quan trải nghiệm. Thiên nhiên ở đây đúng là tuyệt vời, thời tiết mát mẻ, phong cảnh tuyệt đẹp. Đồng bào bản địa thì thân thiện, gần gũi. Còn văn hóa của bà con thì có nét độc đáo riêng. Đợt này, gia đình mình dự kiến ở đây mấy ngày để có thời gian đi tìm hiểu về văn hóa, rồi xem những đặc sản vùng miền ở đây có những gì”.

Từ một điểm đến còn hoang sơ, ít người biết, những năm gần đây Măng Đen đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và văn hóa đặc sắc của khu vực. Riêng năm 2025, lượng khách đến Măng Đen đạt hơn 1,5 triệu lượt; tổng doanh thu du lịch khoảng 1.345 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Măng Đen cho biết, với độ che phủ rừng gần 80%, địa phương đang khai thác lợi thế về đất đai, khí hậu, suối, thác tự nhiên và bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số để phát triển du lịch. Việc tỉnh Quảng Ngãi có chủ trương nâng cấp Quốc lộ 24 với tổng vốn đầu tư 2.530 tỷ đồng cũng là điều kiện thuận lợi để du lịch Măng Đen phát triển.

“Ngoài việc xây dựng các sản phẩm du lịch thì định hướng của địa phương là khai thác thế mạnh về bản sắc văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng. Hiện xã đang tiếp tục củng cố 2 làng du lịch đã được công nhận, xây dựng các tiêu chí, hướng đến xây dựng làng du lịch Vi Rơ Ngheo đạt chuẩn ASEAN về du lịch cộng đồng. Địa phương cũng khôi phục các giá trị văn hóa, phục dựng 1 số lễ hội văn hóa truyền thống, rồi đầu tư hạ tầng để phát triển du lịch. Còn về phía bà con thì hiện nay đang xây dựng từng làng du lịch gắn với những sản phẩm cụ thể. Ví dụ như làng Vi Rơ Ngheo thì hướng đến xây dựng làng du lịch cộng đồng gắn với làng hoa địa lan; Làng Kon Chênh gắn với sản phẩm cà phê xứ lạnh và làng Kon Vơng Kia thì gắn với sản phẩm rau xứ lạnh. Mục đích là vừa phát triển du lịch nhưng vừa phát triển nông nghiệp để tạo thu nhập cho bà con”.

Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Ngãi có diện tích tự nhiên hơn 14.800 km², dân số hơn 2,16 triệu người, với 43 dân tộc anh em cùng sinh sống. Đây là vùng đất có kho tàng văn hóa phong phú, cùng hệ sinh thái rừng, suối, thác, hồ đa dạng, là tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng.

Thời gian qua, tỉnh Quảng Ngãi đã triển khai nhiều chính sách phát triển du lịch, chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã hình thành như: Kon K’Tu, Vi Rơ Ngheo, Đăk Răng, Kon Trang Long Loi, Tu Thó, Điểm du lịch A Biu, Làng Teng…

Bà Y Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết, tỉnh tiếp tục ưu tiên phát triển du lịch cộng đồng bền vững, gắn với bảo tồn không gian văn hóa; phục dựng lễ hội, phát huy giá trị nhà sàn, cồng chiêng, dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống; đồng thời tăng cường quảng bá hình ảnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Quảng Ngãi đến với du khách.

“Quảng Ngãi định hướng phát triển du lịch, khai thác tối đa lợi thế biển cả, đại ngàn Tây Nguyên và giá trị văn hóa bản địa. Việc kết nối các điểm đến bằng hệ thống giao thông thuận lợi sẽ giúp du lịch Quảng Ngãi bứt phá về lượng khách, thời gian lưu trú và chi tiêu. Các sản phẩm rừng, biển đảo có thể tạo nên tour liên tuyến độc đáo từ Măng Đen đến Mỹ Khê và Lý Sơn trong cùng hành trình”./.