Tàm nggùl ƀlàng sre tam kòi tàm sàh tiah nhàr lơgar Ia Lốp, càr Dăk Lăk, bi Bùi Văn Danh, dùl nă cau lơh broă sa neh mờng tiă bŏ, ƀồm sơnơm mờ tê den tŭ do mìng kờñ ñă sền rơndeh par ờ geh cau măi lơh broă tàm lŏ sre he dê. Jat bi Danh, kơnờm ngui măi mok pa, broă ƀồm sơnơm sền gàr phan tam mùl roh uă tŭ jơ lơh broă tŭ do geh tơrmù mìng gam ờ hềt tus 10 phuk ai rlau 1 lồ, ờ mìng dong tơrmù bơta pràn lơh broă kòn bơnus dê, priă tă lơh mờ gam tơnguh cồng nha lơh geh tai: “Geh rơndeh par ờ geh cau măi drơng tàm broă lơh sa suơn sre bè do den geh kuơ ngan bol hi in nàng sơngka sền gàr phan tam. He ngui rơndeh par den dong tơrmù priă ơpah cau lơh broă mờ tơnhàu phan rơp ndrờm bal rlau, cồng nha lơh sa cèng wơl kung jơnhua rlau, priă tă lơh geh tơrmù rlau”.

Bal mờ ngui măi mok pa, cau lơh broă sa tàm ală sàh rềp tiah nhàr lơgar bè Ea Bung, Ea Súp, Ia Lốp gam rơhời tam gơl bồ tơngoh kơlôi sơnơng tam phan, sơngka sền gàr phan tam jat gùng dà rềp mềr mờ tiah ơm kis, ngui uă ngan rlau jơh phan mùl geh nàng tơrmù priă tă lơh mờ tơnguh priă lơh geh tàm lŏ sre. Tàm sàh Ea Súp, rlau 300 lồ kòi neh ngui broă lơh “1 pal 5 tơrmù”, pơgồp bal ngui phơng hữu kơ jơm glòm is bơh phan sang lơh sa suơn sre. Ala mờ chu sang, rơhe geh ngui wơl nàng lơh niam ù, ờ mìng dong kờl tềm pềr priă tă blơi phan ngui lơh sa suơn sre mờ gam dong tơnguh bơta mƀùr ai lŏ sre in tai. Ồng Nguyễn Xuân Luân – cau tàm Mpồl lơh broă bal tơrmù rƀah Ea Súp yal: “Pơlam làng bol in nàng làng bol in jơm glòm phơng tàm hìu. Broă jơm glòm phơng den he lơh bè lơi nàng gơ in tềm pềr mờ cèng wơl cồng nha niam ngan rlau jơh ai làng bol lơh broă sa in nàng lơh niam wơl ù ai lŏ sre in. Làng bol lơh broă sa kung yal wơl là phơng mờ khi jơm glòm is kung niam ngan sơl”.

Tàm pơn jat tai ală tam gơl tàm bồ tơngoh kơlôi sơnơng sơngka sền gàr phan tam, làng bol lơh broă sa gam geh bơto pơlam ngui ndrờm bal ală bơta jak chài măi mok pa ngan tàm lŏ sre he dê. Tàm hơ̆, bơta chài măi mok ƀồm dà “gơ bam – rañ rơsơh bơrlŭ bal” dong tơrmù mờr 30% khà dà, mờ kung tơrmù uă ngan bơta tuh tơlik nhơm metan. Kơnờm geh dong kờl bè bơta chài măi mok mờ rơndap lơh sa, priă tă nàng blơi phan lơh broă gơmù bơh 15 tus 20%, mơya cồng nha lơh geh kòi dê kung gam gàr sùm bơh 6 tus 8 tấn dùl lồ, ai gŏ cồng nha dơ̆ lĕ bal jơh bal bè priă jền mờ tiah ơm kis.

Bal bal mờ tơnguh bơta jak chài ngui măi mok sơngka sền gàr phan tam, ală sàh kung sồr lam lơh tàm tơrbŏ bal “4 mpồl” nàng kờñ bơsong bơta “tơnhàu geh uă mơya tac ờ geh giă”. Mpồl lơh sa kă bro tus bal bơh tac phan ngui lơh sa suơn sre tus blơi phan lơh gơs, dong làng bol lơh broă sa iang nùs lơh sa. Ồng Vũ Đình Mười – dùl mpồl lơh sa kă bro gah kòi phe tàm ƀòn lơgar pà git, broă lòt bal mờ làng bol lơh broă sa neh cèng wơl bơta kuơ dơ̆ lĕ bal ai jơh bal cau lơh broă sa mờ mpồl lơh sa kă bro in: “Bol hi ai tơlik broă lơh ndrờm bal bơh tac sơntìl, phơng sih hữu kơ mờ blơi phan lơh gơs. Gơ wèt mờ kòi den cèng wơl priă jền lơh geh uă rlau, mơya sồr tàm tŭ lơh bal den bol hi pal lòt bal làm uă mờ làng bol. Geh ală sră pơrgon lơh bal nền nòn”.

Jat ồng Nguyễn Hắc Hiển – Kwang lam bồ Ci kụk Tam phan mờ sền gàr phan tamc àr Dăk Lăk, càr neh tơng gơs ală tiah tam kòi nàng tac, rơhời lơh jat jơnau kờñ tàm lơgar mờ tac hờ lơgar ndai. Broă làng bol tam gơl rơ wah sơntìl geh bơta niam uă, lơh gơlik phan jat jơnau sồr VietGAP, hữu kơ ờ mìng tơnguh priă lơh geh gar phe mờ priă lơh geh làng bol lơh broă sa dê in mờ gam là broă rơcang nàng mut tàm drà kă bro geh jơnau sồr bè khà carbon kờp dŭ bơh nam 2028.

Ồng Hiển pà git, Sờh Broă lơh sa suơn sre mờ Tiah ơm kis càr Dăk Lăk gam bal mờ ală mpồl geh gơ rềng lòt bal mờ làng bol tàm broă sơngka sền gàr tờm kòi, tơrmù tuh tơlik phan ƀơ̆ tàm càr: “Tờm kòi sền bal neh geh tam, sơngka sền gàr jat ală broă lơh rañ rơsơh – sùh bơrlŭ bal jat jơnau sồr ală lơgar dê, den tàng ƀuơn ngan. Bơta kuơmàng ngan rlau jơh là làng bol lơh broă sa neh git wă kơnòl he dê tàm broă sền gàr tiah ơm kis mờ geh kơnòl gơ wèt mờ mpồl bơtiàn. Bơdìh hơ̆ tai kung tơnguh cồng nha lơh sa, tơnguh priă jền lơh geh tàm dùl bă ù lơh sa”.

Bơh ală ƀlàng sre tàm tiah ro kơnrañ, bơta tam gơl ndrờm bal bơh bồ tơngoh kơlôi sơnơng lơh sa, ngui jak chài măi mok tus tơnguh bơta lơh bal neh dong làng bol lơh broă sa ală sàh rềp tiah nhàr lơgar bè Ea Súp, Ea Bung, Ia Lốp rơhời tơnguh bơta kuơ gar phe dê. Do geh sền là gùng lòt kơ̆ kơl jap jŏ jòng sùm, dong broă lơh sa suơn sre tiah kal ke bơh càr Dăk Lăk dê gơ dờp geh cồng nha mờ tam gơl nhơm trồ tiah mờ tơnguh bơta pràn tàm pơrlòng tàm drà kă bro.