Ta nklang dâng lŏ ta xã n’har bri Ia Lốp, n’gor Đăk Lắk, nô Bùi Văn Danh, du hê ƀon lan kan lŏ mir bên đah bŏk, puh dak si rĭ aƀaơ kanŭng dâk uănh dâk uănh rƀet ndeh păr mô puh dak si mpăr ba lơ dâng lŏ nơm dơm. Tĭng nô Danh, bâh geh dŏng công nghệ mhe, nău puh dak si mât tơm tăm ơm geh roh âk mông nar pah kan aƀaơ lĕ geh rhoăt du ƀlât, kanŭng ê hŏ tŏng 10 mnĭt an rlău 1ha, nkre ma n’huch soan nuĭh kan, nkre ma n’hŭch prăk kan, n’hao săk rnglăy pah kan lơn. “Geh ndeh păr pah kan puh dak si aơ lah dŭt ueh ngăn an hên gay ma pah kan tuch tăm. Gâp dŏng ndeh păr aơ rĭ mô geh roh hoach nuĭh kan n’hanh nău geh păng mbra tâm ban lơn, săk rnglăy lơn mpeh nău wăng sa mbra geh âk lơn, bah ir hoach prăk kan”.

Ndrel đah ƀư pah kan ma máy mok, dŏng công nghệ mhe, ƀon lan kan lŏ mir ta ăp xã nkual dăch n’har bri kơt Ea Bung, Ea Sup, Ia Lốp dôl geh njoat rgâl nău mĭn nău pah kan tĭng trong ueh mhe dăch bên đah ntŭk gŭ rêh, geh dŏng âk rnoh ndơ ơm geh gay ma n’huch rnoh prăk kan n’hanh n’hao nău khlăy ndơ bâh ta ba lŏ. Ta xã Ea Sup, rlău 300 ha ba lŏ lĕ geh dŏng nău kan “1 di 5 hŭch”, 5tâm rgop geh dŏng phân hưũ cơ ndum êng bâh ndok ndơ tuch tăm. Ndơn ma su jăng rhe geh dŏng ndum an ueh jêng neh, nkre ma mpêt nkrem, nkre ma n’hao an ueh jêng neh lŏ. Wa Nguyễn Xuân Luân, nuĭh kan ta HTX n’huch ach o Ea Súp nkoch:“Ntĭm an ƀon lan gay ma gĭt ntrong ƀư ndum phân poh ta jay êng . Nău way ƀư ndum phân mhâm an păng mpêt nkrem n’hanh săk rnglăy ngăn an ƀon lan kan lŏ mir gay ma ƀư an ueh neh. ƀon lan kan lŏ mir lĕ geh mbơh rblang lah phân he ndum êng ne geh ueh jêng ngăn đŏng”.

Ndơn tay ăp nău rgâl tâm nău mĭn pah kan, ƀon lan kan lŏ mir hôm nha geh nti, ntĭm dŏng tâm ban ăp kĩ thuật ueh mhe bâh ta dâng lŏ. Tâm nĕ, kĩ thuật tŏ dak bêng ler- sơh kro tâm breh kơl an n’huch klâp ma 30% rnoh dak, tâm nĕ koh n’huch rnoh dŭt âk nsuk mêtan. Bâh geh kơl an mpeh kĩ thuật n’hanh leo ƀư pah kan jan sa, prăk ntuh kơl kan n’huch bâh 15-20% yơn nău geh ba hôm nha mât bâh 6-8 tấn/ha, an saơ săk rnglăy nsum lĕ mpeh nău wăng sa nkre ma ntŭk gŭ rêh.

Ndrel đah n’hao nău kan kĩ thuật pah kan tuch tăm, ăp ntŭk lĕ geh ntrôl tâm rgop kan “4 ngih jay” gay ma rblang nău way geh âk ndơ tăm yơn tăch mô khlăy. Doanh nghiệp tât râng bâh nău kan pă an ntŭk tât ta nău tăch rvăt ndơ, kơl an ƀon lan kan lŏ mir đăp mpăn nău pah kan jan sa. Wa Vũ Đình Mười, du hê doanh nghiệp n’gâng kan mât tăm ba ta ntŭk an gĭt, nău hăn ndrel đah ƀon lan kan lŏ mir nsĭt tay nău geh ueh an lĕ ƀon lan kan lŏ mir n’hanh doanh nghiệp.“Mpôl hên geh ndơ̆ trong kan tâm ban bâh nău kan lah pă ntil, pă phân poh hưũ cơ n’hanh tăch rvăt ndơ. Đah tơm ba rĭ nsĭt tay nău khlăy mpeh nău wăng sa khlay, yơn an geh lah ntrong kan tâm rgop mpôl hên mbra hăn ndrel têh hvi lơn đah ƀon lan kan lŏ mir. Geh ăp nău tâm rgop kan na nê̆ lơn”.

Tĭng nău mbơh bâh wa Nguyễn Đắc Hiển, Kruanh ntŭk kan Chi cục tuch tăm n’hanh mât tơm tăm n’gor Đăk Lăk, ta ntŭk lĕ geh njêng ăp nkual tăm ba tăch rgâl, geh njoat tâm di đah nău ŭch dŏng tâm dak nơm n’hanh tăch an dak bah dih. Nău nuĭh ƀon lan rgâl jêng tăm săch ntil ueh, nău pah kan tĭng trong VietGap, hưũ cơ mô dơn n’hao nău khlăy găr phe n’hanh nău geh an ƀon lan ma hôm nha lah njoat nchrăp kan gay ma tât dŏng ta rnoh tín chỉ carbon nchrăp bâh năm 2028. Wa Hiển an gĭt, ntŭk kan tuch tăm n’hanh ntŭk gŭ rêh n’gor Đăk Lăk dôl ndrel đah ăp ntŭk geh tât hăn ndrel đah nuĭh ƀon lan tâm nău ƀư tĭng pah kan tăm ba bah n’huch ndơ ƀơ̆ ta ntŭk.“Tơm ba geh ƀư tăm tĭng ăp nău mât tăm ba lŏ n’hanh ba kơh tĭng nău way bâh lam ntur neh hôm, jêng lah dŭt dơh nơih ngăn. Khlăy ngăn lah nuĭh ƀon lan kan lŏ mir lĕ geh gĭt vât, gĭt nău dơn kan bâh nơm tâm nău mât ueh ntŭk gŭ rêh n’hanh geh nău dơn kan đah ntŭk rêh jêng. Ta meng nĕ lĕ geh n’hao nău săk rnglăy wăng sa, n’hao nău geh ta du rnoh neh”.

Bâh ăp dâng lŏ ta nkual kro phang, nău rgâl tâm ban bâh nău mĭn pah kan jan sa, dŏng khoa học công nghệ tât n’hao nău tâm rgop kan lĕ kơl an ƀon lan kan lŏ mir ăp xã dăch n’har bri kơt lah Ea Sup, Ea Bung, Ia Lôp tă geh njoat n’hao nău khlăy găr phe. Aơ dơi uănh lah ntrong hăn ueh nâp nâl, kơl an ƀon lan kan lŏ mir nkual jêr jŏt bâh Đăk Lăk tâm di săk rnglăy đah rgâl trôk nar mih sial n’hao nău dơi tâm rlong ta ntŭk tăch rgâl.