Tuôr tsês jông nênhs Cho txux chi xơưs tsôngk yo trâu lênhx tuz hluôk hloz tiêr nênhs hnar

Tsi thôngx li ntâu heir nênhs txơưr đuô, nênhs Cho chêr tsôngk yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx tsi zos tưz bax xơưs tâu tsês thiêz cux tsi zos zuôr đrav ciêz lok hnar mak puôr lênhx zos chor pox niêv hâur chuôz zis tưx bax xơưs uô hâur ntâu luz hlik, muôx têx yênhx shông uô ntêx hnuz zuôr đơưk bê hloz tiêr nênhx ntơư, lar heik zos lok têx hnuz zuôr txos 30, ziv sir jos xơưs uô cov tiêr. Lênhx nênhs tâu tsưr tsêr choz xơưs uô chêr tsôngk hnar co tsuv zos lênhx muôx suôz đror bê, tâu cxuô lênhx cxuô tus hâur chuôz xênhv njênhs njôngr, heik luôs mnôngs thiêz uô trơưk, zos lênhx tưz muôx jiês uô đhâu têx li heik co thiêx lênhk nhav xơưs uô tâu, viv hâur ntu txiêr xơưs tsuv xơưs lok six ntâu chêr tril yo, muôx kênh jiês tsuv bax xơưs uô yênhx shông trâu iz gơưv niêv txir hâur chuôz zis bax zuôr đơưk bê ntơư, Niêv lâul Triệu Mùi Mới, heir nênhs Cho nhoz jok Nậm Cài, xã Tiên Nguyên, tỉnh Tuyên Quang heik pâuz:“Trơưk li chor lâul cêr nênhx phôngz cxưx, thâuv bax xơưs chêr tsôngk tril yo đơưk bê hloz tiêr nênhx co tsuv uô trơưk ntâu chei, cêr chêir li: Zos chuôz zis tsênhv muôx nênhs trâus tuôs lok sik pox niêv txos cheix chêr ntâuk hli tsi hur puôr lênhx tsi tâu xơưs uô chêr tsôngk hnar ntơư. Txir nênhx chêr tsôngk tril yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx xơưs uô 3 cxênhx yo, hok pox niêv mak khênhr xơưs 2 cxênhx xưz. Cxênhx yo saz đrâuv xơưs nriê têx xor liêz njuôz uô pax, blôngx hmaz blôngx ntôngk, nak nôngk txêix jông jav; đros trâu luz yo co cux muôx fuôv ntông sâuv tâuz hâu, muôx nrôngz trâu hur si-tas nro puôr lênhx tâu xơưs nriê lok six jông”.

Nênhs Cho chêr tsôngk yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx khênhr zos luz yo ntêr, tril, fuôv ntông sâuv tâu hâu, sir siê ntơưv đuôr thiêz têx ntâuz xor xơưs, nriê siz kuôk txêix jông jav. Zov chênhr zos zôngv têx ntâuz xor liêz đros trâu đuz, đơưz, đax-heik lol lênhx nênhs luz nênhx xênhz huôx muôx cxuô tsar zav. Sâuv đax ntâuz, thiêr ntâuz jak gax tâu nriê xơưs têx trêr pax, hâu khêis, blôngx hmaz blôngx ntông, nak nôngk, hnuz kuz....trâu cov txêix jông. Lar heik xơưs uô li co, iz trêr pax, iz kro pax ntâuz nhiêk txêix jông nhiêk tsi siz thôngx puôr lênhx zos heik lol qơư nhoz, luz nênhx, lênhx nênhs cêr hloz lox, huôv tsar uô nox uô hâuk..... Têx pax ntâuz nriê li co tsuv xơưs uô tas nro trâu luz yo, tsi tiêk uô trâu yo hnar khax jông, tsênhv heik lol cêr xar njôngr, chiê siêz trâu lênhx tuz ntơư hloz lox yênhx nênhs jông, muôx đas jos khưr uô tâu nox tâu hâuk, txơưx xar, pâuz hluz txos chor lâul, têx cưr tix nênhx tsa. Niêv lâul Triệu Mùi Mới heik pâuz nzir:“Đhâu thâuv uô tiêr chei đơưk bê hloz tiêr nênhx thiêz tâu pos zơưs, têx lâul tâu tas siv nênhx seiz njiê pov, pâuz tiêk tưz đơưk bê hloz tiêr nênhx tas, lênhx tuz tâu đơưk bê hloz tiêr nênhx ntơư tsuv hnar chêr tsôngk yo co tsi so hâur 7 hnuz, tsi tâu hlê hlo. Tas 7 hnuz, thâuv tưs txos têx hnuz hội, cêr lov jêv lơưr cux muôx têx tror hnar đuô chêr tsôngk ntơư”.

Hâur ntu têz qơưk hlôngr yiêz thiêz huôv tsar, luôs hâux lưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx tsênhv njiz trâus tsi tsơưs phiv liv. Viv têx ntâuz xor, tsôngk tril yo zav tưs cux muôx muôs ntâu hâur ciêz khư. Cxênhx hluôk lok tsi yuô muôx six hơưv, hnuz nhôngs thiêz moz siêz xơưs uô têx pax ntâuz, tsôngk tril yo li heik sâuv. Taz sik, nhoz ntâu thax tsav qơư li: Chiêm Hóa, Hàm Yên, Quang bình, Tuyên Quang, luôs hâux lưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk hnar li co cux tsênhv tâu tuôr tsês, uô đreiv tsi chiê pôngz plox viv muôx chor nênhs lâul hnuz nhôngs siêz txơưx xơưs uô hnar kriê trâu cxênhx hluôk đros por hưv chiê. Ntâu jok tưz yênhx lix têx paz, câu lạc pox niêv kriê têx txux chi ntơư trâu chor hluôk tsi tas nhiêx txiêx.

Têx shông jê lok no, muôz nênhs Cho txux chi uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril yo hnar reik đros trâu huôv tsar ju lix côngv thôngx tưz krêz hâu cêr yiêz trâu sơưr đơưk. Têx pax ntâuz, tsôngk yo xơưs têk hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx tâu piêr kriê hâur têx ntênhs hội vênhx huôv, hnuz lov jêv sik côngv siêz, lar heik zos têx hnuz nthuôr uô lov jêv hâur shôngk shông yiêz, yênhx tsôngv box Cho tỉnh Tuyên Quang cêr shir phaz.  Tsi tiêk zos chêr tsôngk hnar, iz chêr tril yo đơưk bê hloz tiêr nênhx tsênhv zos iz cêr shir phaz, têx jax pêv jông heik lol cêr nênhx vênhx huôv, lol lênhx pox niêv Cho têx txux chi jông, têk txơưx têk gruôs khưr huôv tsar uô nox uô hnar. Pos Triệu Mùi Sai, iz lênhx txơưx uô pax ntâuz, xơưs tsôngk yo hnar nhoz xã Tiên Nguyên, tỉnh Tuyên Quang heik pâuz:“Luôs hâux lưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx zos nênhs Cho txux chi vênhx huôv jông. Pêz thâuv tưs tưz vênhv tôngv tsôngv box, lar heik zos cxênhx hluôk, sir jos cơưv shâuv têx txux chi, hâux lưv uô. Iz chas ntơư xar cov muôx nzir têx lớp kriê txux chi thiêz paz max chiê hâux lưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk yo muôx đros trâu huôv tsar ju lix, muôx cxaz phênhv sâu tâu trâu pêx xênhv”.

Iz hlik đhâu iz hlik, iz shông đhâu iz shông, iz tiêv đhâu iz tiêv, nhoz cxuô jêx jok tsôngv box Cho, luôs hâux lưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk yo hnar đơưk bê hloz tiêr nênhx cux tsênhv tâu tuôr tsês, uô đreiv hnar hâur luz nênhx tsi chiê pôngz plox./.

                                                                                                             Triệu Biên-Riê Lâux cxeik, nhênhv       

Ndis shuôk têz qơưs

Ciêz Nà Si: “muôx cxuô zav nox” cxơưz cxiz tâu chôngz lênhx kruô

tuôx sêiz shuôk

Zos muôx jiês muk lok đhâu txox cêr lox số 6, nhoz ntu cêr xã Hát Lót, tỉnh Sơn La, chôngz lênhx cux zuôr pâuz txos luz ciêz muôs cxuô zav nox nhoz ntơưv ntus cêr-iz chas zuôr muôs cxuô zav hax huv tsênhv muôx cxuô zav nox muôs, ntơư zos cxuô zav nox caz côngx, jâuz…. tsôngv px hêir nênhs poz ziz muk zok nriêr pêv têx har jôngr chox lok muôs trâu ciêz Nà Si.

Ntơưv ndâux cêr muk hâur ciêz, tsôngv kruô zôngx ziv sêiz pov muôs cxuô zav caz côngx, caz jiêv, caz trâuk, gơưx, đêir…hur tiz si cxuô zav caz hêik sâu tsênhv chiêx, huv đros tsôngv kruô siêz nhiêv.

Chôngz lênhx ntâu tus cux nhiêv nox cxuô zav caz côngx thâuv chox lok uô shơư  cxuô zav txux lov ciz tâu siêr. Muôx yênhx châuv zav caz côngx chox lok uô tâu siêr nox kaz jông txơưr tsik siz thôngx. Têx zav grê nhiêx muôs 300- 400.000 iz cir – tus grê muôs cux civ tsik fênhx zis, taz sik cux muôx chôngz lênhx tuôx zok nriêr zuôr chox muk uô nox. Pos Lò Thị Bun, muôs huv trâu ciêz Nà Si shir phaz lul hêik pâuz: “Caz ve sầu mak txos thâuv hli 5, hli hli 7 thiêx muôx. Caz ve sầu mok mak đuz thiêz muôx ntâu grêix, têx tus lox đuô zos zav caz ve  đơưz thiêz grê muôs 300.000 iz cir. Caz ve sầu mok chox lok nzuôr đêx ciz shơư cuô njuôs krâuz, muôz mê njik trox njêr ciz cov gis mak nox kaz nziv siêz hênhr”

Pos Lò Thị Tươi, zos iz lênhx muôs hax huv tâu ntâu shông trâu ciêz Nà Si cux hêik pâuz tiêk, chor kruô tuôx zuôr cxuô zav caz côngx ntơưv ciêz no, phênhv ntâu zos tsôngv px hâur thax tsav Sơn La thiêz tsôngv kruô ndis shuôk têz qơưs muk lok đhâu. Chênhr zos li hêik ntơư, cxuô zav caz li caz ve sầu mok, caz trâuk muôs tâu ntâu đuô, muôx têx hnuz muôs tas yênhx châuv cir, muôs phênhv sâu tâu nhiêx txiêx chox lok cxiv kho chuôz zis, lar hêik zos hâur têx hnuz tsik muôx hâux lưv uô: “Caz trâuk mak iz hnuz cur muôs tas 20-30 cir, muôx ntâu cux muôs tas hur tiz si. Caz trâuk mok li no zos muôs 50-60.000 iz las. Caz ve mok zos muôs 30-40.000 iz las. Tas luz chêix caz  ve, ho txos chêix muôx caz trâuk thiêz caz jiêv, kưx….chênhr zos li hêik co, hnuz tưs cur cux muôx cxuô zav gra tuôx muôs trâu luz ciêz no, iz luz hli cux sâu tâu 3-6 triệu nhiêx”

Chiê muôx cov txâuk cxuô zav caz côngx, kưx cux li cxuô zav jâuz muôs hâur yênhx hnuz, thâuv têis cik sơưr nzor thiêz hnuz kêix zar zuôr tsâuk ntux, tsuv muk zok nriêr hâur têx liêx têz thiêz muk zok nriêr hâur têx har jôngr, thâuv co thiêx muôx cxuô zav caz côngz hêik sâu. Pos Lê Thị Xuyến, nhoz xã Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên hêik pâuz: “Hâur cxuô jiês muk lok đhâu ntu cêr no, cir tưz ndêiv muk hâur ciêz Nà Si. Hâur luz ciêz Nà Si no muôs cxuô zav nox kaz, cur thiêz cxuô lênhx hâur chuôz zis nhiêv nox cxuô zav caz côngx thiêx cxuô zav jâur đê hâur har jôngr lok thiêz cxuô zav nox co tsuôk zos hêir nênhs poz ziz thiêx muôx.

Ciêz Nà Si nhoz ntơưv ntus cêr lox số 6 , xã Hát Lót, tỉnh Sơn La –zos ntu cêr muk lok đhâu trâu cxuô tỉnh thax tsav faz Bắc pêz têz qơưs, viv li hâur yênhx hnuz muôx chôngz lênhx nênhs muk lok đhâu thiêz pâuz tâu luz ciêz no muôx ntâu zav caz côngx cux li muôx cxuô zav jâuz đê hâur har jôngr chox lok muôs, tsôngv px muôx phênhv sâu tâu nhiêx txiêx thiêz paz phênhv trâu luôs hâux lưv huôv tsar-tuôr tsês zuv hêir nênhs cxuô zav nox kaz muôx đros đrêiv hâur luz nênhx./.

                                                                                                Tsu cxêik nhênhv-Thanh Thủy, CQTT Tây Bắc