Aƀaơ, dôl lah rnôk duh hô ngăn bah yan wai Tây Nguyên. Ta xă Dak Mil, n’gor Lâm Đồng, duh khar lơ hô rnôk mir cà phê dơi tăm mhe ndơn an mir cao su. Lĕ rngôch mir geh du ntu koar an da dê, n’hanh rnoh dak mŭr bah ăp ntu aơ lah du ntu gay kơl ăp mir tơm tăm. Rnăk wa Triệu Cuối ta thôn 7, xă Dak Mil, knŭng geh nklăp 5 sào cà phê yơn lĕ dŏng rhiăng rkeh prăk gay koar ntu joi dak tŏ.

Ta xă Dak Mil, koar ntu mô hôm geh lah săch, ma trong hăn joi ngoăy dơm gay mât tơm tăm rlău yan wai. Rnôk măt dak mô hôm, dak mŭr jêng mpŏng kâp n’glêh dŭt. Nô Triều Khương tă hăn kan an ăp rmôt koar ntu, jêh nĕ rwăt măy koar gay ƀư an nău rhŏ. Yơn tât yan wai aơ, n’ăp nuĭh hăn joi dak mô hôm dak gay dŏng.

Bôk năp oh hăn pah kan an bu yơn ma saơ mô sa, ndrĭ lah rwăt măy koar sĭt, koar êng. Jêh nĕ gay hoi dak an kônh wa n’hanh lĕ koar 30-40 mlâm ntung. Yơn nkual aơ khar dak ir koar 10 mlâm an nchoăt 6 mlâm; jêng lah mô geh dak. Kơt jay aơ ndrĭ đŏng. Jŭr măy bơm  du đêt lah lĕ dak.

Nu nău khar kroh dak mŭr dôl du năm lŏ rêng hvi ta Tây Nguyên. Wa Nguyễn Thị Trinh ta xă Dak Săk, n’gor Lâm Đồng lĕ tăch bơi 3 ha mir jêh rnôk koar 8 ntu mô tŏng dak tŏ. Rnăk wâl trơn hăn ntŭk êng, mpŏng ta nkual đêt tâm pit lơn, dak mbra âk lơn. Yơn ăp rơh mĭn tât nău koar ntu, wa saơ geh nău mâp.

Ngih kiău ma ta lvang tâm nĕ, yơn koar tât 4 mlâm ntu hôm ma mô geh mlâm geh dak. Tâm nĕ koar ntu geh rlâm jêng an bŭl dĭng. Ma tât rnôk ntu ŭnh sa an trok prăk rmôt koar ntu ma dĭng rdâng rlâm mô dơi dô̆t hao.

Mô knŭng ăp nkual yôk tâm rlong koar ntu, ma n’ăp ăp nkual lŏ têh mô êng. Wa Ngô Văn Sình ta xă Ea Pôk, n’gor Dak Lak an gĭt, ta năp đaơ knŭng koar ntu jru 40m, tât aƀaơ koar tât 140m, ma dak ntu knŭng tŏng gay rdâng.

Gâp koar bah sa ơm tât aƀaơ lĕ rngôch 7 mlâm hôm. Bôk năp gâp koar knŭng geh 34m ma bơm mô dơi lĕ dak. Hôm aƀaơ nuĭh kuih jru ri nuĭh nĕ dơi bơm jŏ. Geh jay lĕ koar tât 4 mlâm ntu, ma mlâm tal 4 mô geh dak, ma jru 140 mét.

Tĭng ăp nuĭh tăch dĭng dak n’hanh ndơ tŏ, nău tâm rlong koar ntu aƀaơ mô geh lôch. Du hê nuĭh tăch ndơ tŏ an gĭt, ăp măy koar ntu ndơ ơm lĕ mô dơi yor dak mŭr rhoăt jru, nuĭh ƀon lan lŏ ntuh kơl rwăt măy koar n’hâm dak.

Ntĭt nsa ăp jay wăr aơ bah năp đaơ koar ntu 100m dôl dŏng đăp mpăn. Yơn geh jay tă nĕ 10 mét koar jru 130-140 m ri jay aơ roh dak dâl. N’hanh tât nar aơ ri geh jay ndơ̆ măy koar n’hâm dak sĭt koar 240m, ri ăp ntu ta pĭt m’hâm ƀư dơi rdâng jêng dak mŭr mbra lơ rhoăt jru.

Hang rhiăng rbăn ha tơm tăm dôl kâp dak, ƀư nău koar ntu ta Tây Nguyên du năm lơ jru tay, bah 40 mét, aƀaơ lĕ tât 240 mét n’hanh mô hŏ rlu tay. Rnôk ntu bah kơi koar jru lơn ntu bah năp, rnoh dak mŭr na nao geh jru. Nău n’glơi khuch mô knŭng rnoh ntu kroh hô, ăp mir tơm tăm ntop kroh khar, ăp prăk ntuh kơl geh roh dơm, ma ta du đêt ntŭk koar lĕ mâp tâm ăp dŭng n’hâm gŭ jru bah dâng trôm neh, mbơh neh ntu ta nkual dôl geh khuch rlău ir. Lah nău tâm rlong koar ntu mô dơi uănh nđôi, Tây Nguyên mô knŭng rdâng đah duh jêr dak nar lơ hô, ma hôm rdâng đah ăp roh đăp mpăn neh ntu jêr njrăng./.