Sơn La: txir khơưz siêr nzor, tsi yuô tâu grê

Têx hnuz hâur cheix ntux sor, thâuv nhoz cxuô thax tsav qơư yar ntux cuz sor, cux zos ntu chor txir khơưz ntơưv Sơn La siêr jông sâu đê. Shông no, txir khơưz siêr nzor đuô pir li cxiê shông. Têx tâur txir siêr liêz jông gâux tưz tâu đê txix kaz hli 4 đros trâu lênhx nênhs chos cêr shir phaz thiêz cêr cxơưx. Niêv lâul Tòng Thị Hiền, lênhx nênhs tưz chos thiêz tu đreiv têx tsoz chos txir khơưz tâu ntâu shông lok no nhoz jok Hìn, phường Chiềng An, tuôx muôs txir khơưz ntơưv ciêz 308, phường Tô Hiệu heik, shông no cuz sor ntêr đuô viv li txir khơưz siêr nzor đuô. Chor txir jông gâux, lox siz luôs taz sik ho tsi yuô tâu gri pir li cxiê shông:“Cheix txir khơưz no, cur chuôz zis muôx 3-4 tênhr txir, phênhv ntâu thâux tuôx muôs hâur ciêz xưz. Muôs ntơưv ciêz mak tâu 15-20 cxênhz đeiv iz cir, tâu gri đuô pir li muôs ntơưv qơư trâu tuz luôv. Iz hnuz muôs tâu 2, 3 puôk txir, têx hnuz muôs tâu ntâu mak 500 txir. Shông no gri txir khơưz grêk sei, txix ciês hâur cheix xưz tưz grêk gri lơưv”.

Trơưk li niêv lâul Lù Thị Duyên, uô lax luôv zuôr muôs têx txir ntông ntơưv ciêz 7/11, phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La, zos xưk li têx chiv uô ntêx, txir khơưz nhiv kruôr siêr ntơư, mak hov txir jông gâux muôx têx muôs tâu txix 40-50 cxênhz đeiv iz cir, taz sik shông no viv gri fax thâux tsar ndê siêz, đros trâu co têx txir cux siêr nzor đuô thiêz, uô qơư sâu zuôr, zuôr tsi zênhx chênhr viv li txir khơưz thiêx tsi yuô tâu gri, tuz luôv zuôr ntơưv qơư zos txix 4-5 cxênhz đeiv iz cir xav hur si luz lox, luz mê đros:“Chor txir khơưz lox siz luôs, nox kaz mak cur zuôr 10-12 cxênhz đeiv iz cir, zav fênhx zis cux tsi xar zuôr viv muôs tsi pôngz, muôs kênhz hênhr, chor txir xav hur si luz lox, luz mê zos txix 3-4 cxênhz đeiv iz cir cux muôx. 2, 3 shông uô ntêx, thâuv nhiv kruôr txos cheix txir khơưz siêr li no cux zuôr txix 20-25 cxênhz đeiv iz cir chor txir lox, jông gâux, taz sik nhiv no mak txix 10-12 cxênhz đeiv lok cux tsi yuô muôx nênhs zuôr”.

Tsi xeir muôs ciês ntơưv qơư, ntâu chuôz zis quyết tinhv sâu đê, phênhz txir, thâux muk muôs ntơưv ciêz, txơưv phiv liv đuô taz sik ho tâu gri đuô.

Hâur ciêz 308, ciêz 7/11 lok sik ciêz lox, phường Tô Hiệu, têx thơưz txir khơưz siêr jông gâux hu zâuv chôngz lênhx ntâu tus zuôr txos. Têx lênhx kruô zuôr hâur ntu no phênhv ntâu zos lơưr zuôr muk uô huv puz trâu luôs lưv tus thiêz chor kruô tuôx ndis shuôs têz qơưk uô si đhâu Sơn La zuôr nox mê njik xưz. Ntâu lênhx nênhs thâuv zuôr lơưr cux xeir iz luz jux juk têx txir lox siz luôs, jông gâux thiêz thêv gri fênhx zis, ga lơưv yênhx hnaz. Niêv lâul Trần Thu Trang, nhoz Hải Phòng tuôx heik pâuz:“Shông tưs muôx six hơưv tuôx Sơn La hâur cheix txir khơưz siêr, cur cux zuôr gra muk tsêr chiê puz trâu chor nênhs cxênhz jê. Txir khơưz nhiv kruôr đê yiêz mak nox lok six kaz cơưk. Txir khơưz zav kaz, lox siz luôs, jông gâux gri cux 15 cxênhz đeiv iz cir xưz”.

Sơưr đơưk ndis seiz, zuôr txos ntâu cux paz niêv lâul Hiền thiêz chor tuz luôv tsi yuô cxơưx muôs. Taz sik, iz chas têx cêr shir phaz, jông siêz ntơư cux cxơưx txos li no thiêz:“Txir khơưz mak tsi muôx công ty sâu zuôr li lưv zav txir txơưr đuô, lênhx tưs muôs tâu mak muôs xưz, gri tsi truôx tuk. Pêz cux xar cov muôx tsêr meir sâu zuôr truôx tuk têx txir khơưz trâu tsôngv pêx xênhv, thâux muk muôs hâur ciêz li no cux phiv liv cơưk. Pêx xênhv nhiv no chos txir khơưz cux ntâu, muôx kênh chuôz zis cux tưz muôz txiêr, ntor por tsês chiê chos cà phê trâu”.

Niêv lâul Tòng Thị Hiền têx heik sâuv cux zos ntâu chuôz zis chos txir khơưz nhoz Sơn La cêr cxơưx txos. Thâuv têx txir muôx thiêz siêr ntâu, taz sik ho tsi yuô muôx qơư sâu zuôr, phiv liv muôs, uô trâu pêx xênhv cxơưx txos.

Txir khơưz shông no siêr nzor, gri muôx têx tsi siêz, taz sik đros thiêz pêx xênhv Sơn La, cux zuôr por hưv, tu tsês jông chiê paz cxơưz luz nênhx muôx phênhv sâu thiêz tơưs yiêz jông jav trâu thax tsav qơư thâuv txos cheix ntux yiêz, têx tox trôngz câuv har hâur thax tsav co pov têx pax txir khơưz tơưs yiêz, cxơưz cxiz tâu tsôngv kruô tuôx ndis shuôs têz qơưk, cxeik đuôz uô si./.

                                                                                                         Thanh Thủy-Riê Lâux cxeik, nhênhv

Tsưr ziv phax tar yar ntux cuz sor trâu tsiêx cxu

Tsêr guôx:

- Thêir vor tsêr guôx txix chor ntâuz tax đuz, vor trur tsêr tsik sor;

- Uô cov lax nzies thiêz muôx chor nxuôx chuô, tsuôs đêx trâu sâuv trur tsêr thâuv muôx yar ntux cuz sor.

- Tsik chiê chuô sor yuôz trâu hâur têx tsêr guôx thiêz tsiêx tu zus.

Tsoz phưz, tu zus:

Six hơưv puz trâu nox: Puz nox trâu thâuv têis cik sơưr nzor thiêz thâuv zuôr tsâux ntux; tsik puz nox thâuv muôx yar ntux cuz sor; muôz phêiz uô ntâu pluôs nox zâu cov tsik uô tuôr xuôv chor zav nox.

Zav nox trâu tsiêx cxu, kêiz ol hâur chêix ntux sor tsuv tsov cưv txos:

- Chor kêiz ol: Tsik puz nox ntâu têx zav tsơưr tros; puz nox nzir đạm (hmôngr grêix njêl, tâuv pâur). Muôz puz nox nzir vitamin thiêz tsơưr khoangr: vitamin C, B-complex, điện giải Na-K-Cl chiê paz muôx nzir đas jos tir tar yar ntux cuz sor.

- Chor tsiêx cxu lox: Tsuv puz nox nzir têx zav jâuz njuôz, blôngx ntông, poz cưk, têx zav txix kôngz nuv… cxaz nzir đêx. Chor tsiêx zâu, lâul, tsik muôx jos lok sik nhiv kuôr ntês kê tsuv chiê nhoz ntơưv têx qơư lax nziês thiêz tu zus cov jông đuô.

Nox tsơưs têx zav nox uô luz chêr sor: Têx zav nox hmôngr, zav nox vâuv tsơưr lươngv kik, têx zav nox kruôr tuôx pưv.

Đêx hâuk: Bax txâuk đêx hur cov txâuk trâu chor tsiêx cxu hêuk, hlôngr đêx ntâu jiês hâur hnuz.

- Cxaz nzir điện giải, vitamin C thiêz tsơưr khoangr cov txâuk trâu đas jos

Vệ xênhz zav nox-đêx hâuk:

- Tsik chiê chor zav nox sênhv đhâu hmo, tiv zix zos zav nox ntuz, zôngx ziv tuôx pưv.

- Nzuôr têx qơư trâu chor zav nox, đêx hâuk tsik so chiê phax tar caz moz.

Tu zus tsơưs: Tsik cơư zus chôngz tsiêx cxu uô cê, cov chor tsiêx cxu jông muk lok, paz cov qơư zus tsik sor.

Sêiz car chor tsiêx tu zus hâur chêix yar ntux cuz sor

- Lok đas jos: Sêiz shuôk jông chor tsiêx cxu l nox hâuk, muk lok, uô pa; puz pov tâu nzor têx kror phiv liv li tsik xar nox, uô pa sêi, hlêr blêis, lok kâuz ndâus… chiê muôx tsưr ziv xưv lik ndar six hơưv.

- Kho đuô six hơưv tu zus: Đros chor tsiêx cxu tso tu zus, tsuv tso muk nox thâuv têis cik sơưr nzor thiêz zar zuôr tsâuk ntux, tsik tso chor tsiêx cxu thâuv 10 six sơưr nzor txos 4 six zuôr tsâuk ntux.

- Cêv kuôk cov sêi: Zos pov chor tsiêx cxu muôx moz lok sik xav tiêk trâus kâus yar, tsuv muôz ndêiv chor tsiêx cxuv txơưr, chox muk nhoz ntơưv têx qơưk lax, muôz trâu hâuk chor đêx paz muôx jông đas jos thiêz hêik trâu canr bôv thú y pâuz.

Hâux lưv sir zôngv cxix cxuô chor tsưr ziv kỹ thuật, sêiz car, chuôz cxaz tsoz phưz, tu zus chor tsiêx cxu, kêiz ol zuôr paz txo grêk tsơưs yar ntux cuz sor uô ruôr hiêv txos, por vêv jông đas jos trâu chor tsiêx tu zus, truôx tuk tsơưr lươngv, ngaz tuk jông hâux lưv tu zus chor tsiêx cxu./.

                                                                                                                 Tòng Anh BT-Lik Thox cxêik nhênhv